Handkolven voor de bevalling: hoe pak je dat aan?

Handkolven werkt in drie bewegingen: naar je borstkas drukken, dan zacht samenknijpen, dan loslaten — in een rustig ritme, alsof je een druppel naar voren rolt. Wat je níét doet is over je huid schuiven of rollen; dat irriteert en levert niets op. Je vingers horen op de rand van je tepelhof, ongeveer twee tot drie centimeter van je tepel af. Begin met warmte en een korte massage, en houd het bij tien minuten per keer.

Overleg altijd eerst met je verloskundige of gynaecoloog voordat je begint. Wanneer het mag staat in kolven voor de bevalling; het volledige overzicht in prenataal kolven.

Waarom je handen beter werken dan een kolf

Ziekenhuizen adviseren prenataal expliciet om geen kolf te gebruiken, ook geen handkolf. Daar zijn twee redenen voor.

Colostrum is dik en stroperig en komt in druppels in plaats van straaltjes. Een kolf zuigt daar nauwelijks iets van los, en wat er wel uit komt blijft achter in het schild en de onderdelen. Bij hoeveelheden van een halve milliliter is dat het verschil tussen iets en niets.

Daarnaast voel je met je handen precies wat je doet. Je merkt meteen of je te hard knijpt of op de verkeerde plek zit, en je kunt per beweging bijsturen. Een apparaat geeft die terugkoppeling niet.

Voorbereiding: dit doet het meeste

1. Neem een warme douche of bad. Warmte en ontspanning brengen je toeschietreflex op gang; dit werkt bij de meeste vrouwen het best.
2. Was je handen en leg alles klaar: spuitjes, dopjes, stickers en een schoon schaaltje.
3. Zoek een rustig moment. Spanning remt de reflex, dus haast werkt tegen je.
4. Masseer je borst met vlakke vingers, in cirkels van de buitenkant naar je tepel toe. Een minuut is genoeg.

De greep, stap voor stap

De basis is een C-vorm: je duim boven en je wijsvinger onder je tepel, tegenover elkaar, zodat je hand de letter C vormt tegen je borst.

1. Plaats duim en wijsvinger op de rand van je tepelhof, twee tot drie centimeter van je tepel af. Niet op de tepel zelf.
2. Druk recht naar je borstkas toe. Alleen indrukken, nog niet knijpen. Je duwt de vingers als het ware naar achteren.
3. Knijp duim en wijsvinger zacht naar elkaar toe, terwijl je die druk vasthoudt. Alsof je een druppel naar voren rolt.
4. Laat los en laat je borst zich herstellen.
5. Herhaal in een rustig ritme — drukken, knijpen, loslaten. Ongeveer het tempo waarin een baby zou drinken.
6. Verplaats je vingers na een aantal herhalingen rond de tepelhof, zodat je alle melkkanaaltjes bereikt.

Het is dus drukken en loslaten, geen schuivende beweging. Dat onderscheid is het belangrijkste van dit hele artikel.

Wat je merkt als het goed gaat

• Een licht trekkend gevoel in je borst, niet scherp of brandend.
• Na een paar minuten een druppel op je tepel. Soms eerder, soms helemaal niet.
• Soms een tinteling wanneer je toeschietreflex op gang komt. Merk je dat niet, dan is dat ook normaal.
• Je huid blijft heel. Geen roodheid, geen schrijnend gevoel achteraf.

Het mag geen pijn doen. Voelt het onprettig, stop dan en pas je techniek aan; blijft het pijnlijk, overleg dan met een lactatiekundige.

Vier fouten die vaak gemaakt worden

Als er niets komt

Dat is normaal, zeker de eerste keren — en het zegt niets over hoeveel melk je straks maakt. Wat gebruikelijk is staat in colostrum opvangen: hoeveel is normaal. Voordat je concludeert dat het niet werkt, probeer deze vier variaties:

1. Verplaats je vingers verder van of dichter bij je tepel. De ideale afstand verschilt per vrouw.
2. Draai je hand een kwartslag, zodat duim en wijsvinger links en rechts zitten in plaats van boven en onder.
3. Meer warmte vooraf, en een langere massage.
4. Zachter en langzamer in plaats van harder en sneller.

Komt er alsnog niets, dan is dat geen falen en het voorspelt je melkproductie niet. Dat is een van de meest voorkomende zorgen bij prenataal kolven, en vrijwel altijd onterecht.

Eén hand of twee?

Met één hand kolf je en met de andere vang je op — dat werkt voor de meeste vrouwen het prettigst, zeker met een spuitje.

Lukt dat niet, zet dan een schoon schaaltje op je schoot of laat iemand het vasthouden. Je kunt de druppels daarna met het spuitje opzuigen. Wat je vooral niet doet is haasten omdat je handen tekortkomen; dan gaat de techniek eraan.

Houding

Zit rechtop en iets voorover geleund. Rechtop houdt je borst in een natuurlijke positie, en licht voorover helpt de druppels naar voren te lopen in plaats van langs je huid.

Onderuitgezakt op de bank werkt tegen je, hoe comfortabel het ook lijkt. Neem liever een stoel met steun in je rug en een kussen op schoot.

Werkt dit ook na de bevalling?

Ja, en dat is een goede reden om het nu te oefenen. Dezelfde techniek gebruik je in de eerste dagen om je baby wat colostrum te geven als aanleggen nog niet lukt, of om je borst te verzachten bij stuwing.

Pas als je melk inschiet — meestal rond dag drie tot vijf — wordt een kolf praktisch, omdat de hoeveelheden dan groter worden. Wanneer je daarmee begint staat in wanneer beginnen met kolven na de bevalling.

Veelgestelde vragen

Hoe lang moet ik per keer handkolven?

Ongeveer tien minuten, twee tot drie keer per dag. Langer doorgaan levert niet meer op: komt er niets meer, dan is er op dat moment niets meer.

Waar moet ik mijn vingers precies plaatsen?

Op de rand van je tepelhof, twee tot drie centimeter van je tepel af, duim boven en wijsvinger onder. Niet op de tepel zelf — daar zitten geen melkkanaaltjes die je kunt leegdrukken.

Mag ik een handkolf gebruiken in plaats van mijn handen?

Prenataal wordt dat afgeraden. Colostrum is te dik en de hoeveelheden te klein; het meeste blijft in het apparaat achter. Na de bevalling verandert dat.

Moet ik van borst wisselen?

Ja, een paar keer binnen die tien minuten. Wissel als er even niets meer komt; vaak begint het aan de andere kant dan weer.

Het doet een beetje pijn. Moet ik doorzetten?

Nee. Stop en kijk naar je techniek: zit je te dicht op de tepel, schuif je over de huid, of knijp je te hard? Blijft het pijnlijk, overleg dan met een lactatiekundige in plaats van door te gaan.